Mekke’de doğan Sevgili Peygamberimiz gençlik yıllarını amcasının yanında geçirmiştir.1 Bu dönemde Mekke’nin geçim kaynaklarından olan ticaretle ilgilenmiş ve amcası Ebu Talib’le bazen farklı şehir ve ülkelere gitmiştir.2 Hz. Muhammed (sav), ahlakının güzelliğiyle çocukluk ve gençlik yıllarında çevresindekilerin dikkatini çekmiştir. Küçüklere sevgiyle yaklaşmış, büyüklere ise hürmet göstermiştir. Yardıma ihtiyacı olana destek olmak için elinden geleni yapmıştır.
Mekkeliler, ihtiyaç duymaları hâlinde kendisine kıymetli eşyalarını emanet etmiştir. Hz. Muhammed (sav) de emanete sahip çıkmış, onları sahiplerine eksiksiz bir şekilde teslim etmiştir. Bu sebeple “güvenilir” anlamına gelen “Emin” sıfatıyla tanınmış ve “Muhammedülemin (Güvenilir Muhammed)” olarak anılmıştır.3 Her zaman adil, çalışkan ve yardımsever olmuş; insanlara bu yönleriyle de örnek olmuştur.
Emin: Kendisine güvenilen, sözünde duran kimse.3
Ticari ve dinî açıdan önemli bir şehir olan Mekke’de İslam’dan önce birçok olumsuz olay yaşanmıştır. Bazı insanlar, kendilerinden güçsüz gördüğü kişilere kötü davranmıştır. Kadınlara ve kız çocuklarına gereken değer verilmemiştir. Bu dönemde insanlar kendi elleriyle yaptıkları putlara taparak tevhit inancından uzaklaşmıştır (Görsel 1.1). Ayrıca kabile savaşları, kan davası, kumar ve falcılık da yaygındı. Ahlaki olmayan davranışların görüldüğü ve haksızlıkların yaşandığı bu sürece “Cahiliye Dönemi” denilmiştir.4
Hz. Muhammed (sav), Cahiliye Dönemi’ndeki insanların kötü ahlak anlayışını benimsememiştir. O, insanların mutlu ve huzurlu olmasını amaçlayan bir ahlak anlayışına sahipti.
Hilfülfudul: MS 580’li yıllarda Arap kabileleri arasında süregelen savaşlar sonucunda ortaya çıkan anarşi ortamında, can ve mal güvenliğinin sağlanması, zayıf ve güçsüzlerin korunması, zulmün önlenmesi gibi amaçlarla, toplumda sözü geçen, saygın ve iyi niyetli kişilerin önderliğinde kurulan ve Hz. Peygamber’in de üye olduğu barış cemiyeti.6
Cahiliye Dönemi’ndeki haksızlıklar Hz. Muhammed’i (sav) üzmekteydi. Yaşanan bu olumsuzluklardan rahatsız olan sadece Hz. Peygamber değildi. Yapılan haksızlık ve zulümden rahatsız olan bazı kimseler, Abdullah bin Cüdan’ın evinde toplanmışlardır. Toplantıya birçok kabileden kişiler katılmıştır. Haşimoğulları’na öncülük edenler arasında ise Zübeyr bin Abdülmuttalib ve Hz. Muhammed (sav) de vardı. Burada zulüm ve haksızlıkları önlemek için yemin edilmiş ve gönüllü kişilerden oluşan bir grubun olmasına yönelik kararlar alınmıştır. Bu toplantıda dili, dini ve ırkı ne olursa olsun haksızlığa uğrayanların haklarının savunulacağına dair Hilfülfudul adıyla bilinen antlaşma yapılmıştır. Bu antlaşmaya katılan topluluğa “Erdemliler Cemiyeti” denmiştir.6
Hz. Muhammed (sav), toplumda huzurlu bir ortamın olması için karşılaştığı sorunlara çözümler üretmeye çalışmış, insanlara bu doğrultuda tavsiyelerde bulunmuştur. Genç yaşında Hilfülfudul’a katılması bu duruma örnek gösterilebilir.
Hz. Muhammed (sav), her konuda olduğu gibi ticari işlerin sorumluluğunu yerine getirirken de çevresindekilere güven vermiştir.7
“Hz. Muhammed (sav) gençlik dönemindeyken onunla alışveriş yapmıştım. O, henüz peygamber olarak görevlendirilmemişti. Kendisine borçlandım ve biraz beklerse borcumu hemen getireceğimi söyleyerek yanından ayrıldım. Fakat verdiğim sözü unutmuştum. Üç gün sonra verdiğim sözü hatırlayıp konuştuğumuz yere geldiğimde onu aynı yerde beklerken buldum. Resulullah bana sadece şunu demekle yetindi: ‘Ey delikanlı! Bana zahmet verdin, seni bunca zamandır burada bekliyorum.’”8
Bu olaydan da anlaşıldığı gibi Hz. Muhammed (sav) gençliğinde de vefalı, dürüst ve anlayışlı biriydi. Aynı zamanda kavmindeki en faziletli, ahlakı en güzel, insanlarla iletişimi en iyi olan, en doğru sözlü ve emanetlerin verildiği en güvenilir kişi olmuştur.9 Ticaretle uğraşırken de dürüst, adil ve çalışkan olmaya dikkat etmiştir. Ondaki bu güzel özellikler kısa sürede fark edilmiş, Mekke halkının birçoğu Hz. Peygamberʼle iş yapmak istemiştir. Hz. Hatice de onlardan biriydi.10
Hz. Hatice; dürüst, adaletli, zeki, iffetli ve başarılı biriydi. İş hayatı ve sosyal ilişkilerinde ahlakının güzelliğiyle bilinmiştir. O, tertemiz kadın anlamına gelen “Tâhire” olarak anılmıştır.11
Hz. Hatice, Hz. Muhammed’e (sav) ticaret kervanının sorumluluğunu vermiştir (Görsel 1.2). Bu yolculukta ona eşlik etmesi için yardımcısı Meysere’yi görevlendirmiştir. Meysere, Mekke’ye döndükten sonra Hz. Hatice’ye Hz. Muhammed’in (sav) ahlakından övgüyle bahsetmiştir. Hz. Hatice bu üstün özelliklerden oldukça etkilenmiş, bunun üzerine bir arkadaşı aracılığıyla ona evlilik teklifinde bulunmuştur. Hz. Muhammed (sav), bu teklifi memnuniyetle kabul ederek Hz. Hatice ile evlenmiştir.12
Hz. Muhammed (sav) ile Hz. Hatice’nin sevgi, saygı ve güvene dayalı evliliği Müslümanlara örnek olmuştur. Onlar sadece iyi günlerinde değil zor günlerinde de birlikte hareket etmişlerdir. Hz. Muhammed’e (sav) peygamberlik geldiğinde bunu anlattığı ilk kişi Hz. Hatice’ydi. Mekkeli müşrikler Hz. Peygamber’e karşı çıktığında Hz. Hatice, bütün servetini kaybetmeyi göze alarak onun arkasında durmuştur.
Hz. Muhammed (sav) ve Hz. Hatice’nin evliliğinden altı çocukları olmuştur. İlk erkek çocuğunun ismi Kasım olduğu için Hz. Muhammed (sav), Ebülkasım (Kasım’ın babası) künyesiyle anılmıştır. Diğer oğlunun ismi ise Abdullah’tı. Kasım ve Abdullah çok küçük yaşlarda vefat etmiştir. Hz. Peygamber ile Hz. Hatice’nin dört tane kızı olmuştur. Kız çocuklarının aşağılandığı o dönemde Hz. Muhammed (sav), ilk kızına “babasının süsü” anlamına gelen Zeyneb ismini vermiştir. Daha sonra Rukiye ve Ümmü Gülsüm dünyaya gelmiştir. Dünyaya en son gelen kızı ise Fatıma’ydı.14
Cahiliye Dönemi’nde kız çocuklarına karşı adaletsiz davranışlar yaygındı. Böyle bir dönemde Hz. Muhammed (sav), kızlarına büyük değer vermiştir. Sevgili Peygamberimiz, Hz. Ali ile evlenen kızı Fatıma’yı (ra) özlediğinde onu ziyaret etmiş; sıkıntılarını dinlemiş ve ona tavsiyelerde bulunmuştur.15 Kızlarına karşı güzel davranan Peygamber Efendimiz, müminleri çocuklarına karşı adaletli ve şefkatli olmaya teşvik etmiştir.
Bir sahabi servetinin bir kısmını oğullarından birine bağışlayınca eşi, bu duruma Resulullah şahit olmadan razı olmayacağını söyledi. Bunun üzerine sahabi Hz. Peygamber’in yanına gelerek onu şahit tutmak istedi. Sevgili Peygamberimiz “Bunu çocuklarının hepsine de yaptın mı?” dedi. Sahabi “Hayır.” dedi. Bunun üzerine Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:
“Allah’tan sakının ve çocuklarınız arasında adaletli olun.”16
Kâbe çok sevilen ve saygı duyulan kutsal bir mabettir (Görsel 1.3). Bu mabet, zaman içerisinde yıpranmış depremlerden ve su baskınlarından zarar görmüştü. Bunun üzerine Mekkeliler Kâbe’yi onarmak istediler. Böyle bir onarım için Kâbe’nin bazı yerlerini yıkmaları sonra da o kısımları daha sağlam bir şekilde inşa etmeleri gerekiyordu.17 Mekkeli aileler Kâbe’yi onarmaya başladılar. Bu mabedin duvarlarını büyük bir özenle ördüler.
Hacerülesved taşını yerleştirmenin sırası gelmişti. Bu taş, Kâbe’yi tavaf etmek için başlangıç noktası kabul ediliyordu. Onu yerleştirmek çok şerefli bir görev olduğu için Mekke’nin önde gelen aileleri söz konusu şerefin kendilerine ait olmasını istiyorlardı. Çok geçmeden aralarında tartışma çıktı. Bu tartışma onları kavga edecek hâle getirdi. İçlerinden en yaşlı olanı “Ey Kureyş halkı! Aranızda anlaşamadığınız bu işte, mescidin şu kapısından ilk girecek olanı, aranızda hakem yapınız! Aranızdaki anlaşmazlığı o çözsün.” teklifinde bulundu. Bunun üzerine aileler, kapıdan girecek olan ilk kişiyi beklemeye başladılar.18
İşaret ettikleri yönden Hz. Muhammed (sav) geliyordu. Onu gören herkes çok memnun oldu ve rahatladı. Çünkü Hz. Muhammed'in (sav) ne kadar adaletli ve güvenilir biri olduğunu biliyorlardı. Durumu ona anlattılar. Hz. Muhammed (sav), hakemlik yapmayı kabul etti ve yere üzerindeki hırkayı serdi. Hacerülesved taşını onun ortasına koydu. Her ailenin önde gelen bir büyüğünün hırkanın kenarlarından tutmasını istedi. Kâbe’nin köşesindeki yerine kadar kaldırdıkları Hacerülesved’i Hz. Peygamber, mübarek elleriyle aldı ve oraya yerleştirdi. Böylece bu şerefli görevi Mekke’nin önde gelen aileleri hep birlikte yerine getirdi. Aralarındaki tartışma da sona erdi.19
İnsanların ona neden bu kadar çok güvendiği bir kez daha anlaşılmış oldu. Hz. Muhammed’in (sav) insanlar arasında uzlaşma sağladığı bu olay, daha sonra “Kâbe Hakemliği” ismiyle anılmıştır.20
- 1. bk. Sarıçam, Hz. Muhammed ve Evrensel Mesajı, 65-66.
- 2. bk. Avcı - Zengin, Hz. Muhammed’in Hayatı, 29.
- 3. bk. Gündüz, “İslam”, 43; Sürmeli vd., “emin”, 72.
- 4. bk. Fayda, “Cahiliye”, 7/17-19.
- 5. Kalem suresi, 4. ayet.
- 6. bk. Hamidullah, “Hilfülfudul”, 18/327; Sürmeli vd., “Hilfulfudul”, 139.
- 7. bk. Erul vd., Hz. Peygamber’in İzinde, 37.
- 8. Ebu Davud, “Edeb”, 89.
- 9. bk. İbni İshak, Hz. Peygamber’in Hayatı ve Gazveleri, çev. Bakkal, 114.
- 10. bk. İbni Esir, el-Kâmil fi’t-Tarih, 1/639.
- 11. bk. Kandemir, “Hatice”, 16/465-466.
- 12. bk. Taberi, Tarihu’l-Ümem ve’l-Müluk, 2/280-281.
- 13. Ahmed bin Hanbel, el-Müsned, 41/356.
- 14. bk. Taberi, Tarihu’l-Ümem ve’l-Müluk, 281; İbni Esir, el-Kâmil fi’t-Tarih, 2/170.
- 15. Buhari, “Deavat”, 11.
- 16. Müslim, “Hibat”, 13.
- 17. bk. Sarıçam, Hz. Muhammed ve Evrensel Mesajı, 72.
- 18. bk. Öğüt, “Hacerülesved”, 14/433-434.
- 19. bk. Köksal, İslam Tarihi, 134-135.
- 20. bk. Sarıçam, Hz. Muhammed ve Evrensel Mesajı, 72.
6. Sınıf | Peygamberimizin Hayatı | Gençlik Yıllarında Peygamberimiz
Genel Başarı Puanı
0 / 80 PuanÖğrenci Bilgileri (PDF Çıktısı İçin)
| Etkinlik Adı | Toplam Soru | Doğru | Yanlış | Puan | Başarı Oranı |
|---|