✦7.Sınıf | DKAB | Hac, Umre ve Kurban İbadeti✦
ÜNİTE: Hac, Umre ve Kurban İbadeti
KONU: Kurban İbadeti
۞Konu Kavramları ve Temel Esaslar:
Kurban
Vacip
Teslimiyet
Takva
Kurban Tığlama
Paylaşma
Şükür
Mukim
Zilhicce
Ders: Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi
Modül: İnteraktif Ders Sunusu
✦TANIM VE NİTELİK
Kurban ibadeti, sözlük ve terim anlamıyla Yüce Allah'a yakınlaşmanın ifadesidir:
- Kurban İbadeti sözlükte “kendisiyle Allah’a (cc) yakınlaşılan şey” anlamına gelir.
- Dinî bir terim olarak kurban; belirli nitelikleri taşıyan bir hayvanı, belirli günlerde ibadet niyetiyle usulüne uygun biçimde kesmektir.
- Kurban, mal ile yerine getirilen bir ibadettir ve dinen vacip hükmündedir.
- Yüce Allah’ın kullarına bahşettiği sayısız nimete karşı bir şükür ifadesi olan bu ibadet, Hicret’in ikinci yılında emredilmiştir.
- Kurban kesimi Zilhicce ayının 10, 11 ve 12. günlerinde, yani Kurban Bayramı'nın ilk üç gününde gerçekleştirilir.
✦TESLİMİYET VE SADAKAT
İslam'da kurban ibadetinin bugünkü uygulanış biçimi Hz. İbrahim ve Hz. İsmail kıssasına dayanır:
- Müslümanlar kurban keserken Hz. İbrahim ile oğlu Hz. İsmail’in Allah’ın emrine şüphe duymadan itaat sınavını hatırlarlar.
- Hz. İbrahim gördüğü rüyayı oğluna açmış; Hz. İsmail ise “Babacığım, sana emrolunanı yap. İnşallah beni sabredenlerden bulacaksın.” diyerek tam bir teslimiyet göstermiştir.
- Her ikisinin de gösterdiği eşsiz teslimiyet üzerine Yüce Allah onlara kurbanlık lütfetmiştir.
- Müslümanlar bu ibadetle Yüce Allah’a olan mutlak bağlılıklarını ve emirlere itaate hazır olduklarını simgesel olarak ortaya koyarlar.
۞KAYNAK METİN
İkisi de Allah’ın (cc) emrini yerine getirme konusunda teslimiyet gösterdiklerinden Allah (cc) onlara bir kurbanlık gönderdi.
M. Asım Köksal, Peygamberler Tarihi, 186-190
✦AYETLER IŞIĞINDA
Kurban ibadeti yalnızca son dine mahsus olmayıp bütün ilahi dinlerde yer almıştır:
- Kurban, önceki din ve kültürlerde de farklı şekillerde varlığını sürdürmüş köklü bir ibadettir.
- Kurban ibadetinde asıl amaç kesilen hayvanın eti veya kanı değil, kulun kalbindeki samimiyet ve takvadır.
- Takva; kulun Allah’a karşı gelmekten sakınması, O'nun rızasını her şeyin üstünde tutmasıdır.
- Müslüman kurban keserken Allah'ın büyüklüğünü anar ve O'nun verdiği sayısız rızıklara şükreder.
Kur'an-ı Kerim'de “Her ümmet için, Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiği hayvanlar üzerine ismini ansınlar diye kurban kesmeyi meşru kıldık…”1 buyrulur.
— Hac Suresi 34. Ayet Meali
Yine bildirilir ki: “Onların etleri ve kanları asla Allah’a ulaşmaz. Fakat O’na sizin takvanız (Allah’a karşı gelmekten sakınmanız) ulaşır…”2
— Hac Suresi 37. Ayet Meali
✦HAYVAN TÜRLERİ VE YAŞLARI
Dinen sadece belirli evcil hayvanlar kurban edilebilir; bunların yaş sınırlarına uyulmalıdır:
- Koyun ve keçi: Yalnızca bir kişi adına kurban edilir ve en az 1 yaşını doldurmuş olmalıdır.
- Sığır ve manda: Bir kişiden yedi kişiye kadar ortaklaşa kurban edilebilir; en az 2 yaşını doldurmalıdır.
- Deve: Bir kişiden yedi kişiye kadar ortaklaşa kurban edilebilir ve en az 5 yaşını doldurmuş olması şarttır.
- Tavuk, kaz, ördek ve hindi gibi kümes hayvanları kesinlikle kurban edilemez.
✦USUL VE HİJYEN
Kurban ibadeti yerine getirilirken İslam'ın koyduğu ahlaki ve sıhhi kurallara titizlikle uyulmalıdır:
- Kurban, “Bismillahi Allahüekber!” sözüyle Yüce Allah’ın adı anılarak kesilir.
- Kurban kesimi bayramın ilk üç gününde (Zilhicce ayının 10, 11 ve 12. günleri) yapılır.
- Kurban kesimlerinin yerel yönetimlerin belirlediği hijyenik tesislerde yapılması, çevre ve sokak temizliğine azami özen gösterilmesi gerekir.
- İslam merhamet dini olduğundan kurbanlık hayvanlara asla eziyet edilmemeli, şefkatle muamele edilmelidir.
۞HADİS-İ ŞERİF
Hz. Peygamber buyurmuştur: “Âdemoğlu kurban günü Allah katında kurban kesmekten daha güzel bir amel işlemez... Bu sebeple kurban kesme konusunda gönlünüz hoş olsun.”3
✦YARDIMLAŞMA RUHU
Kurban ibadeti fertleri birbirine bağlayan ve cemiyette merhameti yeşerten büyük bir dayanışmadır:
- Kurban, toplumda yardımlaşma, dayanışma ve kardeşlik ruhunu daima canlı tutar.
- Müslümanlar Allah rızası için varlıklarını başkalarıyla bölüşerek cimrilik ve bencillikten arınırlar.
- Toplumdaki gelir farklılıklarının doğurduğu mesafeler kurbanın paylaşma bereketiyle sevgiye dönüşür.
- Bu ibadet ihtiyaç sahiplerini gözetmenin, cömertliğin ve kardeşliğin en somut göstergesidir.
۞PAYLAŞMANIN HİKMETİ
Hz. Aişe koyundan geriye ne kaldığını soran Peygamberimize: “Bize sadece kürek kemiği kaldı.” deyince, Allah Resulü: “(Demek ki) kürek kemiğinin dışında tümü (bize) kaldı.”4 buyurarak dağıtılanın kalıcı sevap olduğunu belirtmiştir.
✦KÜLTÜREL ZENGİNLİK
Alevi Bektaşi kültür ve geleneğinde kurban ibadeti derin bir edep ve hürmetle yerine getirilir:
- Alevi Bektaşi geleneğinde kurban ibadeti önemli bir yer tutar ve kendine has uygulamalarla gerçekleştirilir.
- Kurban kesiminden önce hayvana tuz ve su verilir; ardından Saffat suresinin 103 ve 104. ayetleri okunur.
- Yapılan dualar ve niyazlar eşliğinde kurban yerine getirilir; bu uygulamaya gelenekte “kurban tığlama” adı verilir.
- Kurban tığlama duasında Hz. İbrahim'in teslimiyeti, Hz. İsmail'in itaati anılarak kurbanın kazaları ve belaları defetmesi dilenir.
۞KURBAN TIĞLAMA DUASI
“Fermân-ı Celîl, kurban-ı Halîl, itaat-ı (can-ı) İsmâil, delîl-i Cebrâil, şefaat-ı Nebî, kerem-i (Ali) velî, himmet-i pîr ola. Kurbanımız kabul ola, dergâh-ı Hakk’a yazılmış ola...”
Cenksu Üçer, Anadolu’da Alevi Ocakları ve Grupları, 335-336