Hz. Peygamber; ibadetlerin en üstününün vaktinde kılınan namaz olduğunu belirtmiş,1 günde beş vakit namazın farz kılındığını bildirmiştir.2 Hz. Peygamber, “Namazı benden gördüğünüz gibi kılınız.”3 buyurmuş; namazların rekât sayılarını ve nasıl kılınacağını bizzat uygulayarak Müslümanlara öğretmiştir.

Namaz kılmaya başlamadan önce ve namaz kılarken yerine getirilmesi gereken bazı şartlar vardır. Bunlara namazın farzları denir. Bu farzlardan herhangi biri yerine getirilmezse namaz geçersiz olur. Namazın farzları; altısı namaza hazırlanırken, altısı da namazı kılarken olmak üzere toplam on iki tanedir. Namazın hazırlık şartlarına dışındaki farzlar, kılınış şartlarına içindeki farzlar da denir.4

Namaza hazırlanırken öncelikle abdest almak gerekir. Abdesti aldıktan sonra namaz esnasında giyilecek kıyafetlerin ve namazın kılınacağı yerin temizliğine özen gösterilmelidir. Yüce Allah’ın huzuruna her açıdan temiz bir şekilde çıkılmalıdır.

Vücudun gerekli yerlerinin örtülmesi ve vaktin girmesi namazın şartlarındandır. Vaktin girdiğini duyurmak için ezan okunur. Namaza başlamadan önce kıbleye yani Kâbe’ye yönelerek kılınacak namaza niyet edilir. Namazın dışındaki farzlar olarak nitelenen bu altı şart yerine getirdikten sonra namaza başlanır.

Abdest

Başta namaz olmak üzere bazı ibadetleri yerine getirmeden önce yapılan dinî temizliktir. Namaz kılmadan önce abdest alınır. Hz. Peygamber, Müslümanlara her zaman abdestli olmayı tavsiye etmiştir. Çünkü abdest maddi temizliğin yanında manevi temizliğe de katkıda bulunur. Namazlardan önce abdest almak Müslümanlara temizlik bilinci ve alışkanlığı kazandırır.5

Abdestin Alınışı

• 1. Besmele çekilerek niyet edilir.
• 2. Eller yıkanır.
• 3. Ağız üç kez suyla çalkalanır.
• 4. Burun üç kez suyla temizlenir.
• 5. Yüz, üç kez yıkanır.
• 6. Önce sağ kol, sonra da sol kol dirseklerle beraber yıkanır.
• 7. Sağ el ıslatılarak baş mesh edilir.
• 8. Eller ıslatılarak kulakların içi ve arkaları temizlenir.
• 9. Boyun mesh edilir.
• 10. Önce sağ, sonra sol ayak topuklarla beraber yıkanır.

Gusül

Vücutta kuru yer kalmayacak şekilde tepeden tırnağa yıkanmaya boy abdesti veya gusül denir. Akıllı ve ergenlik çağına girmiş her Müslüman’ın bazı durumlarda boy abdesti alması farzdır. Gusül abdesti almak isteyen bir kimse önce niyet eder. Niyetten sonra üç defa suyla ağzını ve burnunu temizler. Son olarak tüm vücudunu kuru yer kalmayacak şekilde yıkar ve abdestini tamamlar.6

Teyemmüm

Teyemmüm, suyun bulunmadığı veya kullanılamadığı durumlarda temiz toprak veya toprak cinsinden bir maddeye eller sürülerek alınan abdesttir. Teyemmüm hem abdest hem de gusül yerine alınabilir. Abdesti bozan bir durum olduğunda veya suyu kullanmaya engel olan durum ortadan kalktığında teyemmüm bozulur. İslam dini suyun olmadığı veya kullanılamadığı durumlarda Müslümanların teyemmüm sayesinde abdest alabilmelerine imkân sağlamıştır.7

Teyemmümün Alınışı

• Besmele çekilerek niyet edilir ve eller toprağa sürülür.
• Eller silkelenir.
• Yüz mesh edilir.
• Eller tekrar toprağa sürülür.
• Sağ kol dirseklere kadar mesh edilir.
• Sol kol dirseklere kadar mesh edilir.

Namazın hazırlık şartlarını tamamladıktan sonra namaz esnasında uyulması gereken bazı farzlar vardır. Bunlara namazın kılınış şartları denir. Bu şartların ilki namaza tekbirle başlamaktır. Namaz kılarken ayakta durmak ve Kur’an-ı Kerim’den ayetler okumak da namazın farzlarındandır. Daha sonra rükû ve secde yapılmalıdır. Namazın sonunda ise Tahiyyat duasını okuyacak kadar oturulması gerekir. Namazın farzlarından biri eksik olursa namaz geçersiz sayılır. Ayrıca namazda konuşmak, bir şey yiyip içmek, kıble yönünden ayrılmak gibi durumlarda da namaz bozulur ve namazın tekrar kılınması gerekir.8

Namazın Kılınışı

Akıllı olan ve ergenlik çağına girmiş her Müslüman’ın sabah, öğle, ikindi, akşam ve yatsı vakitlerinde günde beş defa namaz kılması farzdır. Hangi vakitlerde ve nasıl namaz kılınacağını Hz. Muhammed (sav) Müslümanlara öğretmiştir.

Namaz, rekât adı verilen bölümlerden oluşur. Rekât; namazın kıyam, kıraat, rükû ve iki secdeden ibaret her bir bölümüdür. İki rekâtlı bir namazın kılınışını öğrenen bir kimse, genel olarak namaz kılmayı öğrenir.9 İki rekâtlı namazın kılınışı, sabah namazının farzı esas alınarak şöyle anlatılabilir:

Birinci Rekât

• 1. Namaza başlama: Kıbleye dönülür ve “Niyet ettim Allah rızası için sabah namazının farzını kılmaya.” denilerek niyet edilir. Erkekler ellerini kulak hizasına, kadınlar ise omuz hizasına kadar kaldırır. İftitah tekbiriyle yani “Allahüekber (Allah en büyüktür.)” diyerek namaza başlar.
• 2. Kıyam ve kıraat: Erkekler sağ eli, sol bileği kavrayacak şekilde göbek altında; kadınlar ise sağ eli sol elin üzerine koyarak göğüs üstünde bağlar. Bu şekilde ayakta durmaya “kıyam” denir. Kıyamda sırayla Sübhaneke duası, euzübesmele, Fatiha suresi ve kısa bir sure veya birkaç ayet okunur. Buna da “kıraat” denir.
• 3. Rükû: Kıyam bittikten sonra “Allahüekber” denilerek rükûya gidilir. Rükûda üç kez, “Sübhane Rabbiye’l-azîm (Yüce olan Rabbim her türlü noksanlıktan münezzehtir.)” denir. “Semiallahü limen hamideh (Allah kendisine hamdedeni işitir.)” denilerek rükûdan kalkılır ve ayakta “Rabbenâ lekelhamd (Rabbimiz hamt senin içindir.)” denir.
• 4. Secde: “Allahüekber” denilerek secdeye varılır. Secdede üç kez “Sübhâne Rabbiye’l-a’lâ (Yüce olan Rabbim her türlü noksanlıktan münezzehtir.)” denir. “Allahüekber” denilerek oturulur. Tekrar “Allahüekber” denilerek secdeye gidilir. İkinci secdede yine üç defa “Sübhâne Rabbiye’l-a‘lâ” denir. “Allahüekber” denilerek ikinci rekât için ayağa kalkılır. Böylece bir rekât tamamlanmış olur.

İkinci Rekât

Eller birinci rekâttaki gibi bağlanarak kıyamda yani ayakta durulur. Besmele çekilerek Fatiha suresi ile bir sure veya birkaç ayet okunur. Rükû ve secdeler yapılarak oturulur.

• 5. Son oturuş: Son oturuşa kadeiahire denir. Son oturuşta sırasıyla Tahiyyat, Salli, Barik ve Rabbena duaları okunur.
• 6. Selam: Baş önce sağa, sonra sola çevrilir ve her seferinde “Esselamü aleyküm ve rahmetullah (Allah’ın selamı ve rahmeti üzerine olsun.)” denilerek selam verilir ve namaz bitirilir.

Kılınacak namaz iki rekâttan fazla ise Tahiyyat duasını okuduktan sonra “Allahüekber” denilerek üçüncü rekâta kalkılır. Besmele çekilip Fatiha suresi okunur. Farz namazlarda Fatiha suresinden sonra başka bir sure veya ayet okunmadan rükû ve secde yapılır.

Akşam namazının farzında üçüncü rekâttan sonra son oturuş ve selam ile namaz bitirilir.

Dört rekâtlı farz namazlarda dördüncü rekât tıpkı üçüncü rekât gibi kılınarak son oturuş ve selam ile namaz tamamlanır.

Sünnet namazlarda ise namazın üçüncü ve dördüncü rekâtında da Fatiha suresinin ardından bir sure veya birkaç ayet okunarak aynı şekilde namaz bitirilir.

İkindi ve yatsı namazının dört rekâtlı sünnetlerinde, diğer namazlardan farklı olarak ilk oturuşta Tahiyyat duasından sonra Salli ve Barik duaları okunur. Üçüncü rekâta kalkınca önce Sübhaneke duası okunur.

Vitir namazının üçüncü rekâtının kılınması diğer namazlardan farklıdır. Fatiha suresi ve ek bir sure veya birkaç ayet okunduktan sonra namazın başlangıcında olduğu gibi tekbir getirilir, eller kaldırılarak yeniden bağlanır ve Kunut duaları okunur. Sonrasında diğer namazlarda olduğu gibi rükû, secde, son oturuş ve selamla namaz tamamlanır.

Namaz, hem tek başına hem de cemaatle kılınabilir. Ancak farz namazların cemaatle kılınması daha faziletlidir. İslam’da, birlik ve beraberliğin sağlanması için namazların cemaatle kılınması önemsenmiş hatta bazı namazları cemaatle kılmak emredilmiştir. Mesela cuma ve bayram namazlarının camilerde cemaatle kılınması gerekir. Farz namazların cemaatle kılınmasıyla ilgili Hz. Muhammed (sav) şöyle buyurmuştur: “Cemaatle kılınan namaz, tek başına kılınan namazdan yirmi yedi kat daha faziletlidir.”10 Nafile namazlar genellikle tek başına kılınır. Ancak ramazan ayına has bir sünnet olan teravih namazını Müslümanlar cemaatle kılmayı tercih ederler.

Cuma günü, Müslümanlar için haftalık bir bayram ve buluşma günüdür. Cuma günü öğle vakti geldiğinde akıllı, ergenlik çağına gelmiş, sağlıklı, hür ve yolculuk hâlinde bulunmayan Müslüman erkeklerin camilerde toplanarak cuma namazını kılmaları farzdır.11

“Ey iman edenler! Cuma günü namaz için çağrı yapıldığı zaman, hemen Allah’ın zikrine koşun ve alışverişi bırakın. Eğer bilirseniz bu sizin için daha hayırlıdır.”

(Cuma suresi 9. ayet)

Cuma namazı; dört ilk sünnet, iki farz ve dört de son sünnet olmak üzere toplam on rekâttır. Cuma namazının ilk sünnetinden sonra camide iç ezan okunur. İç ezan bittikten sonra imam minbere çıkar ve cuma namazının farzlarından biri olan hutbeyi okur.

Hutbe haftalık bir ders gibidir. Hutbede gündemle ilgili ayet ve hadisler okunarak cemaati aydınlatıcı bilgiler verilir. Hutbeden sonra müezzin kamet getirir ve imam cemaate cumanın iki rekâtlık farzını kıldırır. Dört rekâtlık son sünnet kılınarak cuma namazı tamamlanır.

Müslümanların her yıl kutladıkları Ramazan ve Kurban Bayramları, onlar için mutluluk ve sevinç günleridir. Müslümanlar, bayramın ilk günü güneş doğduktan en az kırk beş dakika sonra camilerde toplanarak bayram namazını kılar. Bayram namazından sonra imam tarafından hutbe okunur. Namaz sonrası cemaat birbiriyle bayramlaşır.12

Cemaatle kılınan namazlardan biri de cenaze namazıdır. Vefat eden Müslümanlar defnedilmeden önce cenaze namazı kılınarak onlar için dua edilir. Hz. Peygamber cenaze namazının Müslüman topluluğun üzerine düşen bir sorumluluk olduğunu ifade etmiştir. Müslümanlardan bir kısmının bu namazı kılmasıyla diğerlerinin üzerinden sorumluluk kalkmış olur. Bu namaz rükû ve secde yapılmadan sadece kıyamda durularak kılınan tek namazdır.