9. Sınıf · Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi

1. Yazılıya Hazırlık

1. Dönem 1. Yazılı Tekrarı
Hazırlayan: Fatma Sönmez Acar

9.1.1. İnsanın yaratılışını ve özelliklerini ayetlerden hareketle müşahede edebilme

9.1.2. İnsanın doğruyu arayan bir varlık olarak bilgiye ulaşma yolları hakkında eleştirel düşünebilme

9.1.3. Allah (cc) ile iletişimin ibadet ve dua ile sağlandığını yansıtabilme

9.1.4. Rûm suresinin 17-27. ayetlerinin mesajlarını anlamada temel kaynakları kullanabilme

9.2.1. İmanın mahiyetini müşahede edebilme

9.1.1

İnsan ve İnsanın Yaratılışı

Konu Özeti · İnsan ve İnsanın Yaratılışı

Yaratılışta amaç ve ölçü

Allah (cc), evreni ve içindeki varlıkları belli bir amaçla yaratmıştır. Gök cisimlerinin hareketleri, gece ile gündüzün oluşması bu düzenin örneklerindendir.

“Şüphesiz biz, her şeyi bir ölçüye göre yarattık.”Kamer suresi, 49. ayet

İnsanın yaratılış aşamaları

Kur’an-ı Kerim’de insanın yaratılış aşamaları şu şekilde ifade edilir:

“Ant olsun, biz insanı, çamurdan (süzülmüş) bir özden yarattık. Sonra onu sağlam bir karargâhta nutfe hâline getirdik. Sonra nutfeyi alaka (aşılanmış yumurta) yaptık. Peşinden, alakayı, bir parçacık et hâline soktuk. Bu bir parçacık eti kemiklere (iskelete) çevirdik. Bu kemikleri etle kapladık. Sonra onu başka bir yaratışla insan hâline getirdik. Yapıp-yaratanların en güzeli olan Allah pek yücedir.”Mü’minûn suresi, 12–14. ayetler
Konu Özeti · İnsan ve İnsanın Yaratılışı

Akıl, irade ve sorumluluk

Akılİnsan düşünür ve yaptıklarını değerlendirir.
İradeTercihte bulunur ve karar verir.
SorumlulukSeçimlerinin ve davranışlarının sorumluluğunu taşır.

İnsanın özellikleri · İlk insan

İnsanı da su ve topraktan yarattığını bildirir. İlk insan ve ilk peygamber Hz. Âdem’dir.

Konu Özeti · İnsan ve İnsanın Yaratılışı

En güzel biçimde yaratılış

“Biz insanı en güzel biçimde yarattık.”Tîn 95/4

Ahsenitakvim yalnızca fiziksel güzellik değildir; insanın akıl, irade ve ahlakla donatılmış üstün konumunu anlatır.

Öğrenme ve sorumluluk

Allah insana akıl, ilim ve irade vererek onu üstün kılmıştır. İnsan akleder, tercih yapar, ahlaki değerlerle davranır, şehir ve medeniyet kurar.

İnsanın yaratılış amacı Rabbini tanımasıdır. Bunun için Allah’a kulluk etmeli, salih amel yapmalı ve kendisine, ailesine, topluma, Allah’a karşı sorumlu davranmalıdır.

Hz. Âdem’e varlıkların isimlerinin öğretilmesi insanın öğrenme özelliğine, halife olarak yaratılması ise sorumluluğuna işaret eder. (Bakara 2/30–32)

Ders kitabı · s. 12–15

Senaryo · İnsan ve İnsanın Yaratılışı

Soru 1

Deniz, okulun robotik takımında aylardır yarışma robotunu programlamaktadır. Yarışmadan bir gün önce deneme sırasında robot engele çarpar ve takım telaşlanır. Deniz kodu düzeltir, robot da yeni komutu hatasız uygular. Aynı gün gerginlikle takım arkadaşı Oğuz’a kırıcı bir söz söyler ve Oğuz sessizce atölyeden çıkar. Deniz akşam eve dönerken ikisi arasındaki farkı düşünür: “Robot yalnızca verilen komutu yapıyor, hata yapınca pişman olmuyor, kimseden özür dilemiyor. Ben ise yaptığımın yanlış olduğunu anlıyorum ve özür dileyip dilememeye kendim karar veriyorum.” Ertesi sabah Oğuz’un yanına gidip özür diler. Oğuz onu dinledikten sonra çantasından din kültürü kitabını çıkarır, “Hani Rabbin meleklere, ’Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım.’ demişti…” ayetini (Bakara suresi 30. ayet) gösterir ve “Seçebildiğimiz için sorumluyuz.” der.

Senaryo · İnsan ve İnsanın Yaratılışı

Soru 1: Cevaplar

a) Deniz’in gözleminden hareketle insanı diğer varlıklardan ayıran iki özelliği yazınız.

Cevapİnsanı diğer varlıklardan ayıran özellikler arasında akıl ve irade vardır. Deniz yaptığının yanlış olduğunu aklıyla anlamış, özür dileyip dilememeye iradesiyle karar vermiştir.

b) Ayeti Oğuz’un “Seçebildiğimiz için sorumluyuz.” sözüyle ilişkilendiriniz.

CevapAyete göre insan yeryüzünde görevli olarak yaratılmıştır. Seçme imkânı olduğu için yaptıklarından sorumludur; Oğuz’un sözü de bunu anlatır.
Senaryo · İnsan ve İnsanın Yaratılışı

Soru 2

Çevre kulübü üyeleri, bir cumartesi sabahı sahil temizliğine katılır. Üç saat içinde onlarca torba plastik toplarlar. Kıyıda çöplerin arasında ölmüş küçük deniz canlıları görünce neşeleri kaçar. Mert eline aldığı küçük canlıya bakarak “Göze bu kadar küçük görünen canlılar bile düzenin bir parçası. Biz ise bu düzeni çöple bozuyoruz.” der. Kulüp öğrencileri kısa bir mola verdiğinde Ece, yanında getirdiği ders kitabındaki şu ayeti açar:

“Biz gökleri, yeri ve bunlar arasındakileri oyun olsun diye yaratmadık.” (Enbiyâ 21/16)

Ardından “Hiçbir şey boşuna yaratılmadıysa biz de boşuna yaratılmadık.” der. Kulüp, bu konuşmadan sonra okulda plastik kullanımını azaltmak için bir çalışma başlatır.

Senaryo · İnsan ve İnsanın Yaratılışı

Soru 2: Cevaplar

a) Ece’nin sözünü ayetle ilişkilendiriniz.

CevapAyet, evrenin boş yere yaratılmadığını bildirir. Ece de bundan yola çıkarak her varlığın bir amacı olduğu gibi insanın da bir amacı olduğunu söylemektedir.

b) Kulübün kararını insanın çevresine karşı sorumluluğu yönünden açıklayınız.

Cevapİnsan yaratılış amacının bilinciyle çevresini korumakla sorumludur. Kulübün plastik kullanımını azaltma kararı bu sorumluluğun bir örneğidir.
9.1.2

Doğruyu arayan insan

Konu Özeti · Doğruyu arayan insan

İnsan kendini tanıma ve varlığını anlamlandırma ihtiyacıyla yaratılmıştır. İnsan tefekkürle yaratan ile yaratılanlar arasında bağ kurar.

Bilgiye ulaşma yolları

DuyularÇevreyi algılamayı sağlar, ilk bilgi kaynağıdır. Algılanamayan konulara ulaşamaz.
AkılDuyu bilgisini muhakeme eder, doğruyu yanlıştan ayırır. Bazı bilgilere tek başına ulaşamaz.
VahiyYaratılış, inanç, ahlak ve anlam konularında rehberlik eder. Peygamberler aracılığıyla bildirilir.
Konu Özeti · Doğruyu arayan insan

Vahiy Hz. Âdem’le başlamış, Hz. Muhammed’le (sav) tamamlanmıştır. Peygamberler Allah’ın varlığını ve birliğini bildirmiş, kulluğun nasıl yapılacağını göstermiştir.

Fıtrat

Fıtrat, insanın yaratılışında bulunan, hayatı anlamlandırmaya yönelten ve inanmayı da içeren doğuştan yetenektir. “Her çocuk fıtrat üzere doğar…” hadisi buna dikkat çeker. İnsan samimiyetle hakikate yönelirse Hâdi olan Allah onu doğru yola ulaştırır.

Akıl ve vahiy karşıt değildir; Kur’an “Ey akıl sahipleri…” diye seslenerek aklı değerli kılar.

Konu Özeti · Doğruyu arayan insan

Tefekkür ve marifet

TefekkürBir şeyin manasını anlamak için aklın harekete geçmesidir.
MarifetMarifet, derin düşünerek bir şeyin hakikatini anlamaktır. Kulluk marifete dayanır.
MükellefMükellef, akıllı ve ergenlik çağına ulaşmış, dinin emir ve yasaklarından sorumlu kişidir.
HâdiHâdi “doğru yolu gösteren” demektir.
Konu Özeti · Doğruyu arayan insan

Hay bin Yakzan

Hay bin Yakzan, İbni Tufeyl’in eseridir; insanın gözlem ve akılla yaratıcıya ulaşmasını anlatır.

Hay, çevresindeki olayları gözlemler ve gözlemlerini aklıyla değerlendirir. Onun yaratıcıyı araması, fıtrat ve tefekkür kavramlarıyla ilişkilendirilir.

Fıtrat ve sorumluluk

İnsan doğru tercihler yapabildiği gibi yanlış yollara da sapabilir. Vahiy, yaratılış amacına uygun davranması için insana rehberlik eder.

Ders kitabı · s. 16–20

Senaryo · Doğruyu arayan insan

Soru 3

Sena, ailesiyle gittiği yaylada ilk kez yıldızlarla dolu bir gökyüzü görür. Şehirde ışıklardan dolayı bu manzarayı hiç fark etmemiştir. Gece boyunca çadırın önünde oturur, sabaha karşı güneşin doğuşunu izler. Gece ile gündüzün birbirini düzenli izleyişine bakarak bu düzenin rastgele olamayacağı sonucuna varır. Sabah babasına heyecanla “Gözümle gördüğümü aklımla değerlendirince Yaratıcı’yı daha iyi düşünüyorum.” der. Sonra bir süre duraksar ve yüzü ciddileşir: “Ama Rabbimin benden ne istediğini, O’na nasıl kulluk edeceğimi gökyüzüne bakarak öğrenemiyorum.” Babası çayını bırakır, gülümseyerek “Bunun için Allah bize başka bir yol daha göstermiştir.” der. Sena bu yolun ne olduğunu din kültürü kitabından araştırmaya karar verir.

Senaryo · Doğruyu arayan insan

Soru 3: Cevaplar

a) Sena’nın kullandığı iki bilgi yolunu yazınız.

CevapSena duyularını ve aklını kullanmıştır.

b) Babasının işaret ettiği yolu yazarak insanın buna neden ihtiyaç duyduğunu açıklayınız.

CevapBabasının işaret ettiği yol vahiydir. İnsan, Rabbinin kendisinden ne istediğini ve O’na nasıl kulluk edeceğini yalnızca duyu ve aklıyla tam olarak bilemez; bunun için peygamberlerin getirdiği vahye ihtiyaç duyar.
Senaryo · Doğruyu arayan insan

Soru 4

Melis, din kültürü kitabında adı geçen Hay bin Yakzan adlı eseri merak eder ve okul kütüphanesinde arar. Endülüslü İslam düşünürü İbni Tufeyl’in bu eserinde ıssız bir adada büyüyen Hay anlatılmaktadır. Hay’a hiç kimse bir şey öğretmemiştir. Çevresindeki tabiat olaylarını gözlemler, canlıların doğup ölmesini, gökyüzünün düzenini inceler ve gördüklerini aklıyla analiz eder. Sonunda mutlaka yüce bir yaratıcının olması gerektiği sonucuna ulaşır. Melis kitabı bitirince arkadaşına şöyle sorar: “Kimse ona ders vermediği hâlde yaratıcıyı araması, insanın içindeki bir özelliği gösteriyor olabilir mi?” Bu soruyu din kültürü dersinde öğretmenine de aktarır. Öğretmen soruyu bütün sınıfa yöneltir ve öğrencilerden kitaptaki kavramlardan yararlanarak cevap aramalarını ister.

Senaryo · Doğruyu arayan insan

Soru 4: Cevaplar

a) Hay’ın yaşadığı süreci tefekkür kavramıyla açıklayınız.

CevapTefekkür, bir şeyin manasını anlamak için aklın harekete geçmesidir. Hay, tabiatı gözlemleyip aklıyla değerlendirerek yaratıcıya ulaşmıştır.

b) Fıtrat kavramını bu örnekle ilişkilendiriniz.

CevapFıtrat, insanın doğuştan getirdiği, inanmayı da içeren yeteneğidir. Hay’ın kimse öğretmeden yaratıcıyı araması bu özelliği gösterir.
9.1.3

İbadet ve dua

Konu Özeti · İbadet ve dua

İnsan, Allah’la dua, ibadet, tövbe ve Kur’an okuma gibi salih amellerle bağ kurar. Allah’a yaklaşmanın yolu ibadet ve duadan geçer.

İbadetAllah’ın rızasına uygun yapılan bütün davranışlar
HamtBütün yüceltme türlerini içeren, saygıyla Allah’a (cc) yöneltilen övgünün söz ve davranışlara yansımasıdır.
DuaKulun bütün benliğiyle Allah’a yönelip istek ve dilekte bulunması
TövbeHatadan pişman olup Allah’a yönelmek ve tekrar etmemeye karar vermek
Konu Özeti · İbadet ve dua

Secde ve Kur’an okuma

Kulun Rabbine en yakın olduğu an secde anıdır. Kur’an, Allah’ın kelamı olduğu için onu okumak da Allah’la iletişim kurmaktır. Her bir harfine on sevap verilir.

Allah’la kurulan bağ insanlarla ilişkilere yansır. Adil olmak, anne babaya iyi davranmak, iyiliği tavsiye etmek ve işi en güzel şekilde yapmak da ibadet niteliği taşır.

Kulun Rabbine yakınlığı: Müslim, “Salat”, 215. Kur’an okuma: Tirmizi, “Fezailü’l-Kur’an”, 16.

Ders kitabı · s. 21–30

Hamt, dua ve tövbe · Hamt

Kur’an-ı Kerim’in ilk suresi olan Fatiha, hamt kelimesiyle başlar. Allah’ı (cc) övme anlamına gelen hamt, O’nu zikrederek üstün sıfatlarla nitelemedir. Zikir, şükür ve duayı kapsayan hamt, Müslümanların hayatında önemli bir yer tutar. Hidayet, sağlık, başarı ve her türlü nimeti veren Allah’a (cc) hamdedilip şükürde bulunulur. Günlük hayatta Elhamdülillah ifadesi sıklıkla kullanılır.

Konu Özeti · İbadet ve dua

Dua

Dua yalnızca zor zamanda yapılan bir yardım çağrısı değildir. Şükür, zikir, tövbe ve Allah’la konuşmak niyetiyle de edilir. Sesli ya da sessiz olabilir. Kur’an’da dua niteliğindeki surelerin güzel bir örneği Fatiha’dır.

Namaz, Kur’an’da salat kelimesiyle ifade edilir. Dua ile namaz arasında anlam bakımından bir bağ vardır.

Kur’an, yalnızca sıkıntıda dua edip nimette yüz çevirenleri kınar.

Allah’ın güzel isimleriyle dua

Dua ederken Allah’ın güzel isimleriyle niyazda bulunmak Kur’an’da istenir.

Konu Özeti · İbadet ve dua
MucibDualara karşılık veren
TevvabTövbeleri çok kabul eden
SettarAyıpları ve kusurları örten
GaffarBol bol bağışlayan
AfüvGünahları affeden
Senaryo · İbadet ve dua

Soru 5

Yusuf, önemli bir sınavdan önceki gece çok gergindir ve uzun uzun dua eder. Sınavı iyi geçince sevinir, arkadaşlarıyla kutlama yapar ve günlerce duayı hiç aklına getirmez. Bir süre sonra ablası hastalanıp hastaneye yatırılır. Yusuf hastane koridorunda oturup yeniden Allah’a yönelir, gözyaşlarıyla ablasının iyileşmesini diler. Ablası taburcu olduktan birkaç gün sonra Yusuf kendi davranışını fark eder ve “Ben yalnızca sıkışınca dua ediyorum.” diye düşünür. O hafta din kültürü dersinde kitabında “İnsana nimet verdiğimizde yüz çevirir ve yan çizer. Başına bir kötülük gelince de yalvarmaya koyulur.” ayetini okur. Ayetin kendisini anlattığını hisseder ve duaya bakışını değiştirmeye karar verir. (Fussilet 41/51)

Senaryo · İbadet ve dua

Soru 5: Cevaplar

a) Kur’an’ın eleştirdiği tutum açısından Yusuf’un davranışını değerlendiriniz.

CevapKur’an, nimet görünce yüz çevirip zorlukta yalvaran tutumu eleştirir. Yusuf’un yalnızca sıkışınca dua etmesi bu tutuma benzemektedir.

b) Dua etmek için zorluk dışında iki sebep yazınız.

Cevapİnsan, şükretmek ve Allah’ı anmak için de dua eder.
Senaryo · İbadet ve dua

Soru 6

Zehra Hanım bir hastanede hemşiredir. Namazlarını vaktinde kılmaya özen gösterir, nöbetten çıktığında annesinin ihtiyaçlarıyla ilgilenir. On iki saatlik nöbetin sonunda yorgun olsa da hastalarına nazik davranır, yaşlı hastaların yakınlarına durumu sabırla anlatır. Bir gece yeni başlayan genç meslektaşı, Zehra Hanım’ın bir hastanın yanında dakikalarca durduğunu görür. “Sen ibadetini namazda yapıyorsun zaten. Bu kadar özenin ibadetle ne ilgisi var?” diye sorar. Zehra Hanım kısa bir cevap verir: “Namazda Rabbimin huzurunda olduğumu biliyorum. Bu bilinç seccadeden kalkınca bitmiyor.” Genç hemşire bu söz üzerine bir süre düşünür ve o geceki nöbetinde hastalarına farklı bir gözle bakmaya başlar.

Senaryo · İbadet ve dua

Soru 6: Cevaplar

a) Meslektaşının sözünü ibadetin kapsamı yönünden değerlendiriniz.

CevapMeslektaşının düşüncesi eksiktir. İbadet Allah’ın rızasına uygun bütün davranışları kapsar; işini güzel yapmak ve iyilik etmek de ibadet niteliği taşır.

b) Zehra Hanım’ın cevabını, Allah’la bağın insan ilişkilerine yansıması yönünden açıklayınız.

CevapKulluktaki samimiyet ahlakı güzelleştirir. Zehra Hanım Allah’ın huzurunda olduğu bilinciyle insanlara da saygılı ve sorumlu davranır.
Senaryo · İbadet ve dua

Soru 7

Kerem, futbol maçında takımının yenilmesine sinirlenir ve sınıf arkadaşı hakkında doğru olmayan bir söz söyler. Söz kısa sürede yayılır ve arkadaşı çok üzülür. Akşam Kerem yaptığının yanlış olduğunu fark eder, huzursuz olur ve yemek yiyemez. “Ben hep böyleyim, artık düzelmem.” diye düşünmeye başlar. Annesi odasına gelip ne olduğunu sorar. Kerem olanları anlatınca annesi önemli olanın hatayı fark ettikten sonra ondan dönmek olduğunu söyler. Ardından “Her kim de işlediği zulmünün arkasından tövbe edip durumunu düzeltirse kuşkusuz, Allah onun tövbesini kabul eder.” ayetini okur. Kerem ertesi gün okula giderken ne yapması gerektiğini düşünmektedir. Yaptığını arkadaşına nasıl anlatacağını da bilememektedir. (Mâide 5/39)

Senaryo · İbadet ve dua

Soru 7: Cevaplar

a) Kerem’in yapması gereken davranışı tövbe kavramıyla açıklayınız.

CevapKerem yaptığına pişman olup Allah’a yönelmeli, hatasını bırakmalı ve tekrar etmemeye karar vermelidir.

b) Kerem dua ederken Allah’ın hangi iki ismiyle yönelebilir? Gerekçesini yazınız.

Cevap“Tevvab” ismiyle tövbeleri çok kabul eden, “Gaffar” ismiyle bağışlayan Allah’a yönelebilir.
Senaryo · İbadet ve dua

Soru 8

Nisa, Kur’an okumayı yaz kursunda yeni öğrenmektedir. Sınıfta diğerleri akıcı okurken o harfleri tek tek birleştirir. Yavaş okuduğu için çekinir, sırası gelince sesini kısar ve bir gün eve dönerken “Ben düzgün okuyamıyorum, bırakayım.” demeye başlar. Arkadaşı Hira onun üzüldüğünü görür ve din kültürü kitabında okuduğu Hz. Peygamber’in şu sözünü gösterir:

“Kim Kur’an-ı Kerim’den bir harf okursa onun için bir iyilik sevabı vardır. Her bir iyiliğin karşılığı da on sevaptır...”Tirmizi, “Fezailü’l-Kur’an”, 16

Nisa o günden sonra her gün az da olsa okumaya başlar. Zamanla bu vakit, onun için Rabbiyle baş başa kaldığı bir zamana dönüşür.

Senaryo · İbadet ve dua

Soru 8: Cevaplar

a) Nisa’nın “bırakayım” düşüncesini hadisten hareketle değerlendiriniz.

CevapHer harf için sevap olduğu bildirildiğinden yavaş okumak bırakmayı gerektirmez.

b) Metinden hareketle Kur’an okumanın Allah’la bağ kurmadaki yerini açıklayarak bu bağı kurmanın iki yolunu daha yazınız.

CevapKur’an Allah’ın kelamı olduğu için onu okumak Allah’la bağ kurmaktır. Dua ve namaz da bu bağı kurmanın yollarındandır.
9.1.4

Rûm suresinden mesajlar

Konu Özeti · Rûm suresinden mesajlar

Rûm suresi Kur’an’ın 30. suresidir, 60 ayettir ve Mekke döneminde inmiştir. Adını 2. ayetteki Rûm kelimesinden alır. Bu ayetler Allah’ın kudretini, evrendeki delilleri ve ahireti anlatır.

17–22. ayetler

17-18Allah’ı tespih etmek; âlimlerce namaz kılmak olarak yorumlanır. Hamt Allah’a mahsustur
19Ölüden diriyi, diriden ölüyü çıkaran Allah, insanları da diriltir
20İnsanın topraktan yaratılışı O’nun delilidir
21Eşler arasındaki sevgi ve merhamet Allah’ın delillerindendir
22Göklerin ve yerin yaratılışı, dil ve renk farklılıkları delildir

Tespih ve hamt

Tespih, Allah’ın bütün eksikliklerden uzak olduğunu ifade etmektir. Hamt ise O’na yöneltilen övgüdür.

Konu Özeti · Rûm suresinden mesajlar

Dil ve renk farklılıkları üstünlük sebebi değil, tanışma vesilesidir. Değer ölçüsü takvadır.

Dirilişin delilleri · 23–27. ayetler

23Gece gündüz uyumak ve rızık aramak O’nun delillerindendir
24Şimşek ve yağmurla yeryüzünün dirilmesi ahirete işaret eder
25Gök ve yer O’nun buyruğuyla durur; Allah insanları yeniden diriltir
26Göklerde ve yerde olan her şey O’nundur, O’na boyun eğer
27İlk yaratan da tekrar yaratan da O’dur; bu O’nun için kolaydır
Konu Özeti · Rûm suresinden mesajlar

Yeryüzünün canlanması

Baharın gelmesi ve kurumuş toprağın canlanması, yeniden dirilişin örneğidir.

Yağmurla kurumuş toprağın canlanması, Allah’ın (cc) ölüleri dirilteceğinin delilidir. Rûm suresinin 19 ve 24. ayetleri bu ilişkiyi düşünmeye yöneltir.

Aile, dinlenme ve çalışma

21. ayet aileyi toplumun temeli olarak gösterir: eşler arasında huzur, sevgi ve merhamet vardır.

23. ayet hem dinlenmeyi hem çalışmayı değerli kılar; kazanç Allah’ın lütfudur.

Ders kitabı · s. 31–36

Senaryo · Rûm suresinden mesajlar

Soru 9

Yurt dışından gelen Yahya, bu yıl okula yeni başlamıştır ve Türkçeyi yeni öğrenmektedir.

Bazı sınıf arkadaşları onun konuşmasıyla ve teninin rengiyle şaka yapar, teneffüste taklidini yapar. Yahya önce gülümsemeye çalışır, sonra üzülür ve sınıfta sessizleşir, derslerde parmak kaldırmaz olur. Durumu fark eden din kültürü öğretmeni kimseyi suçlamadan derste Rûm suresinin şu ayetini okur: “O’nun delillerinden biri de gökleri ve yeri yaratması, dillerinizin ve renklerinizin birbirinden farklı olmasıdır. Şüphesiz bunda bilenler için (alınacak) dersler vardır.” Sınıfta uzun bir sessizlik olur. Ertesi gün öğrenciler Yahya’dan özür diler, onunla tanışmak için yanına gelir ve ülkesini anlatmasını ister. (Rûm 30/22)

Senaryo · Rûm suresinden mesajlar

Soru 9: Cevaplar

a) Ayete göre öğrencilerin şakalarını değerlendirerek ayetin farklılıklar hakkındaki mesajını yazınız.

CevapÖğrencilerin şakaları doğru değildir. Ayet, dil ve renk farklılıklarının Allah’ın delillerinden olduğunu bildirir; bu farklar ayırmaya değil tanışmaya vesiledir.

b) İslam’a göre insanların değer ölçüsünü yazınız.

Cevapİnsanların değer ölçüsü takvadır.
Senaryo · Rûm suresinden mesajlar

Soru 10

Ece, kış tatilinde dedesinin köyüne gider. Toprak kurumuş, ağaçlar yapraksız, bahçe boş görünmektedir. Dedesine “Burası hiç canlanacak gibi durmuyor.” der. Bahar tatilinde yeniden geldiğinde şaşırır: Yağmurlardan sonra her yer yeşermiş, ağaçlar çiçek açmıştır.

Dedesi onu bahçeye götürür ve Rûm suresindeki “Yine O’nun delillerindendir ki size korku ve ümit vermek üzere şimşeği gösteriyor, gökten su indirip ölümünün ardından yeryüzünü onunla diriltiyor.” ayetini okur. Ece, derste öğrendiği 19. ayetteki “İşte siz de böyle çıkarılacaksınız.” ifadesini hatırlar. Bir süre yeşeren toprağa bakar ve “Toprak her bahar bize bir şey anlatıyor galiba.” der. Dedesi gülümser ve bu sözün üzerinde biraz daha düşünmesini ister.

Senaryo · Rûm suresinden mesajlar

Soru 10: Cevaplar

a) Ece, kışın ve baharda gördüğü bahçe arasında nasıl bir değişim fark etmiştir?

CevapEce, kışın kuru görünen toprağın baharda yağmurlarla yeşerdiğini ve ağaçların çiçek açtığını görmüştür.

b) Rûm suresinin 19 ve 24. ayetlerinden hareketle bu değişimin yeniden dirilişle ilişkisini açıklayınız.

CevapKuru toprağın yağmurla canlanması, insanların ölümden sonra yeniden diriltilmesini anlamaya yardımcı olur.
9.2.1

İman ve imanın mahiyeti

Konu Özeti · İman ve imanın mahiyeti

İnanma ihtiyacı fıtridir. Allah insanı kendisine iman edecek kabiliyette yaratmış, onu tevhide çağırmak için peygamberler göndermiştir. Göbeklitepe gibi eski ibadet yerleri de insanın inanma ihtiyacını gösterir.

İman; Allah’ın varlığına, birliğine ve peygamberlerin Allah’tan alıp din adına tebliğ ettiği kesin hususlara inanmak ve onları tasdik etmektir. İman eden kişiye mümin denir. Mümin hem Allah’a teslim olarak güvende olur hem de başkalarına güven verir.

Konu Özeti · İman ve imanın mahiyeti

İmanla ilgili kavramlar

Tasdikİman edilecek hususları kalben doğrulamak
İkrarKalpteki imanı sözle açıklamak
AmelDünya ve ahirette karşılığı olan iş ve davranış
Salih amelHayırlı, faydalı, Allah’ın rızasını kazandıran iş
Konu Özeti · İman ve imanın mahiyeti

İmanın geçerliliği için kalple tasdik yeterlidir. İkrar, kişinin mümin olarak bilinmesi için gereklidir.

Bir kişinin mümin olması için iman edilmesi gereken hususların hepsini tasdik etmesi gerekir.

Mümin aynı zamanda Allah’ın güzel isimlerinden biridir.

İman, delil ve amel · Taklidî iman ve tahkikî iman

Taklidî imanDayanağı: Çevrenin inanç ve değerlerini taklit
Sonucu: İtiraz ve inkâr karşısında şüpheye düşebilir
Tahkikî imanDayanağı: Naklî ve aklî deliller, araştırma ve kavrama
Sonucu: Allah’la bağını sağlam temele oturtur
Konu Özeti · İman ve imanın mahiyeti

İman ve salih amel

İman ile amel arasında güçlü bir ilişki vardır. İman salih amele yöneltir, salih amel de imanı kuvvetlendirir. Kötü ameller ise imanı zayıflatır.

Kur’an ve sünnetten bilgi edinmek, yaratılış üzerine tefekkür etmek ve inancı delillerle kavramak kişinin imanını kuvvetlendirir.

Müminin özellikleri

Allah’a (cc) ve Resulü’ne itaat etmek, namazı kılmak, zekât vermek, iyiliği tavsiye etmek, israf ve cimrilikten kaçınmak müminin özelliklerindendir.

Ders kitabı · s. 46–49

Senaryo · İman ve imanın mahiyeti

Soru 11

Selma, dua etmeyi ve namaz kılmayı sevgiyle öğreten bir ailede büyümüştür. Annesinin yanında ilk namazını kıldığı günü hâlâ hatırlar. Lisede bir arkadaşı ona merakla “Neden inanıyorsun?” diye sorduğunda “Ailem böyle öğretti.” cevabını verir, sonra yeterli bilgisi olmadığını fark edip utanır. Durumu din kültürü öğretmenine anlatır. Öğretmeni “Ailenden öğrendiklerin çok kıymetli. Bunların üzerine Kur’an’dan ve sünnetten bilgi ekleyebilir, yaratılış üzerine tefekkür edebilirsin. Böylece inancın delillere dayanır.” der. Selma o günden sonra her gün birkaç ayet ve hadisin anlamını okumaya, öğrendiklerini defterine yazmaya başlar. Birkaç ay sonra aynı soruya daha kendinden emin cevap verebildiğini görür.

Senaryo · İman ve imanın mahiyeti

Soru 11: Cevaplar

a) Taklidî ve tahkikî iman tanımlarını yazarak Selma’nın yeni çabasının hangisine yönelik olduğunu belirtiniz.

CevapTaklidî iman, delile dayanmadan çevrenin inancını takip etmektir. Tahkikî iman ise naklî ve aklî delillere ve araştırmaya dayanır. Selma’nın çabası tahkikî imana yöneliktir.

b) Kur’an ve sünnet yoluyla bilgi edinmenin kişinin Allah’la bağına katkısını yazınız.

CevapBu bilgiler Allah’la bağını sağlam bir temele oturtur ve imanını kuvvetlendirir.
Senaryo · İman ve imanın mahiyeti

Soru 12

Mahallede bakkallık yapan Kâzım Amca namazını aksatmaz, zekâtını verir, israftan kaçınır. Bir gün kapanışa yakın bir müşterisinin dükkânda unuttuğu cüzdanı bulur. İçinde yüklü miktarda para vardır. Kâzım Amca cüzdanın içindekilere dokunmadan kimliğe bakıp sahibini bulur ve aynı akşam evine götürür. Komşuları onun hakkında “Bu insana gönül rahatlığıyla güveniriz.” der. Cüzdanın sahibi ertesi gün teşekkür etmeye gelir ve ona hediye vermek ister; Kâzım Amca bunu kabul etmez. Dükkânda yardımcı olan torunu Bilal, dedesinin neden bu kadar titiz davrandığını sorar ve “Kimse görmedi, kimse bilmezdi.” der.

Kâzım Amca “İnanmak yalnızca söylemek değil, inancı hayata yansıtmaktır. Rabbime güveniyorum, insanlar da bana güvenebilmeli.” cevabını verir.

Senaryo · İman ve imanın mahiyeti

Soru 12: Cevaplar

a) Mümin kelimesinin “güven” anlamını bu örnekle açıklayınız.

CevapMümin hem Allah’a teslim olarak güvende olur hem de başkalarına güven verir. Kâzım Amca cüzdanı sahibine ulaştırarak bu güveni göstermiştir.

b) İman ile salih amel arasındaki ilişkiyi yazınız.

Cevapİman insanı salih amele yöneltir, salih amel de imanı kuvvetlendirir.
Bütün konulardan

Kısa Sorular

Kısa Soru

Soru 13

Aşağıda verilen beş ifadeyi Mü’minûn suresinin 12–14. ayetlerinde geçen sıraya göre sıralayınız.

Alaka · Çamurdan öz · Nutfe · Kemikler · Bir parçacık et

CevapÇamurdan öz, nutfe, alaka, bir parçacık et, kemikler.
Kısa Soru

Soru 14

Kavramları tanımlarıyla eşleştiriniz: tefekkür, fıtrat, mükellef, marifet.

Dinin emir ve yasaklarından sorumlu kişimükellef
Derin düşünerek bir şeyin hakikatini anlamamarifet
İnsanın doğuştan getirdiği, inanmayı da içeren yetenekfıtrat
Bir şeyin manasını anlamak için aklın harekete geçmesitefekkür
Kısa Soru

Soru 15

Boşlukları uygun kavramlarla doldurunuz: vahiy, fıtrat, Hâdi, duyular.

a) Aklın değerlendireceği konularda bilgi edinmenin ilk kaynakları ................ dır.

b) İnsanın çalışarak elde etmediği, inanmayı da içeren doğuştan yeteneğine ................ denir.

c) Hz. Âdem’le başlayıp Hz. Muhammed’le (sav) tamamlanan ilahi bilgiye ................ denir.

ç) Allah’ın “doğru yolu gösteren” anlamındaki ismi ................ dir.

Cevapa) Duyular b) Fıtrat c) Vahiy ç) Hâdi
Kısa Soru

Soru 16

Boşlukları Allah’ın uygun isimleriyle doldurunuz.

“Dualara karşılık veren” anlamındaki isim ................ , “tövbeleri çok kabul eden” anlamındaki isim ................ , “ayıpları ve kusurları örten” anlamındaki isim ................ ’dır.

CevapMucib, Tevvab, Settar.
Kısa Soru

Soru 17

Rûm suresiyle ilgili aşağıdaki bilgileri tamamlayınız.

Kur’an’ın ................ suresidir, ................ ayetten oluşur ve ................ döneminde inmiştir.

CevapRûm suresi Kur’an’ın 30. suresidir, 60 ayetten oluşur ve Mekke döneminde inmiştir.
Kısa Soru

Soru 18

Namazın Kur’an’da hangi kelimeyle ifade edildiğini yazarak bu kelimenin “Dua, ibadetin özüdür.” hadisiyle bağlantısını açıklayınız. (Tirmizi, “Deavât”, 1.)

CevapNamaz Kur’an’da salat kelimesiyle ifade edilir. Salat dua ile bağlantılıdır; dua da ibadetin özünü oluşturur.
Kısa Soru

Soru 19

Tasdik ve ikrar kavramlarının farkını birer cümleyle yazınız.

CevapTasdik kalben doğrulamaktır. İkrar ise kalpteki imanı sözle açıklamaktır.
Kısa Soru

Soru 20

Hz. Âdem’e varlıkların isimlerinin öğretilmesi insanın hangi özelliğini gösterir? Yazınız.

CevapBu olay insanın öğrenebilen bir varlık olarak yaratıldığını gösterir.

Yazılınızda başarılar dilerim

Hazırlayan: Fatma Sönmez Acar
Aşağıda devamı var
Öğretmen Notu

Kim Cevaplasın?

–

Sınıf mevcudunu yazar mısınız?

Hoş geldiniz

Sunu nasıl kullanılır?