Soru 1
Altmış iki yaşındaki Hatice Teyze, küçükken okula gidemediği için okuma yazma bilmemektedir. Yıllardır torunlarından gelen mektupları başkasına okutmaktadır. Uzakta yaşayan torununa kendi eliyle mektup yazabilmek için halk eğitim merkezinin kursuna yazılır. İlk haftalarda harfleri karıştırır, kalemi tutmakta zorlanır ve sınıfın en yaşlı kursiyeri olduğu için çekinir. Komşusu da “Bu yaştan sonra öğrenip ne yapacaksın?” deyince iyice üzülür ve kursu bırakmayı düşünür. Durumu telefonda öğrenen torunu Zeynep, din kültürü kitabında okuduğu şu ifadeleri ona aktarır:
“İlim öğrenmek kadın ve erkek her Müslüman’a farzdır.” (İbn Mâce, “Mukaddime”, 17)
Hatice Teyze bu sözlerden güç alarak kursa devam eder. Yılın sonunda torununa ilk mektubunu yazar.
Soru 2
Okulda “Bildiklerimizi Nereden Biliyoruz?” başlıklı bir söyleşi düzenlenir. Konuşmacılar deney, gözlem ve akıl yürütmeyle elde edilen bilgileri anlatır. Söyleşinin sonunda Can söz alır: “Semerkant’a hiç gitmedim, meleği de hiç görmedim. Yine de ikisinin de var olduğundan eminim. Görmediğim şeyleri bildiğimi nasıl söyleyebilirim?” Salonda kısa bir sessizlik olur. Din kültürü öğretmeni cevabı hemen vermek yerine Can’dan bu iki bilgiyi nereden öğrendiğini düşünmesini ister ve tahtaya iki not yazar:
1. not: Semerkant’ın varlığını, farklı zamanlarda ve mekânlarda yaşamış, yalan üzerinde birleşmeleri mümkün olmayan pek çok kişi aynı içerikle aktarmıştır.
2. not: Meleklerin varlığını, peygamberlerin Allah’tan alıp insanlara ulaştırdığı bilgilerden öğreniyoruz.
Can notlara bakınca iki bilgiye de görerek değil, haber yoluyla ulaştığını; ancak bu haberlerin kaynaklarının farklı olduğunu fark eder.
Soru 3
Tuna ile Melike, okulun bilim şenliğinde “Gözünüze Güvenir misiniz?” adlı bir stant açar. Su dolu bardağa düz bir kalem koyarlar ve gelen ziyaretçilere kalemin durumunu sorarlar. Ziyaretçilerin çoğu kalemin kırık olduğunu söyler; Tuna kalemi sudan çıkarıp gösterince herkes şaşırır. Bu sırada standa uğrayan Melike’nin dedesi gülümseyerek “Ben gözüme değil, içime doğana güvenirim. Bu sabah içime doğdu, yarın yağmur yağacak.” der. Melike “Dede, içine doğan her şey doğru çıkıyor mu?” diye sorar. Dedesi biraz düşünür ve birkaç kez yanıldığını, geçen yıl da aynı duyguyla erken ekim yaptığını kabul eder. Tuna bu konuşmayı dinledikten sonra standın panosuna şu soruyu yazar: “Gördüğümüz ve içimize doğan her şey bizi doğruya götürür mü?”
Soru 4
Zeynep, altı yaşındaki kardeşi Poyraz’la bahçede oturmaktadır. Poyraz ağaçları, kuşları ve taşları tek tek gösterip “Bunların hepsini Allah mı yarattı?” diye sorar. Zeynep “Evet” deyince Poyraz bir süre düşünür ve yeni bir soru sorar: “Annem melekleri de Allah’ın yarattığını söyledi. Ama ben onları niye göremiyorum? Görmediğim şey var olabilir mi?”
Zeynep kardeşine cevap vermekte zorlanır, çünkü ona anlayacağı bir yolla açıklamak istemektedir. Akşam din kültürü kitabındaki âlem konusunu açar ve okuduklarını not eder. Sonra bir kâğıda iki sütunlu bir tablo çizer. Birinci sütuna ağaç, kuş ve taşı; ikinci sütuna melekleri yazar. Sütunların başlıklarını ise ertesi gün kardeşine birlikte yazdırmak için boş bırakır.
Soru 5
Selim’in mahallesinde ana su borusu patlayınca üç gün su kesilir. İlk gün kimse pek önemsemez, herkes evindeki suyla idare eder. İkinci gün yemek pişirmek, temizlik yapmak ve abdest almak zorlaşır, marketteki su da tükenir. Üçüncü gün mahalleli, belediyenin gönderdiği tankerin önünde uzun kuyruklar oluşturur. Bidonunu doldurmak için sırada bekleyen Selim “Her gün musluğu açıp harcadığım suyun bu kadar önemli olduğunu hiç düşünmemiştim.” der. Akşam babası ona şu ayeti okur:
Sular geldiğinde Selim musluğun başında bir süre durur. O günden sonra suyu daha dikkatli kullanmaya başlar.
Soru 6
Dedesi yaşlanınca zeytinliğin bakımını Ali üstlenir. Her gün bahçeye gider, ağaçları budar, sulamayı düzenler. Bir gün bir satıcı ona ucuz olduğu için yüksek kazanç sağlayacak ama toprağa ve yakındaki dereye zarar verecek bir ilaç önerir. Ali hesap yapar ve “Bahçe bizim, istediğimizi yaparız. Üstelik masrafımız azalır.” diyerek ilacı almaya karar verir. Komşu köylüler dereyi kullandıkları için durumdan rahatsız olur. Dedesi konuyu öğrenince Ali’yi yanına oturtur ve şu ayeti okur:
Ardından “Bu toprak bize emanet evladım.” der. Ali bir süre düşündükten sonra ilacı almaktan vazgeçer.
Soru 7
Felsefe dersinde “İnsan ne kadar özgürdür?” sorusu tartışılır. Burhan söz alarak “Nefes almadan, su içmeden, yemek yemeden yaşayamıyorum. Doğduğum yeri ya da bedenimin ihtiyaçlarını ben seçmedim. O hâlde insan özgür değildir.” der. Sınıf arkadaşı Nehir ise bu düşünceye karşı çıkar: “Ama yalan söyleyip söylememeye, kulluk görevlerimi yapıp yapmamaya ben karar veriyorum. Beni kimse zorlamıyor.” Sınıf ikiye bölünür, herkes bir tarafı destekler. Tartışma uzayınca öğretmen ikisinin de bir yönüyle haklı olduğunu belirtir.
Öğrencilerden din kültürü kitabından yararlanarak iki görüşü birleştiren bir cevap bulmalarını ve bir sonraki derste bunu arkadaşlarına anlatmalarını ister. Burhan ile Nehir teneffüste kitabı birlikte açar ve cevabı aramaya başlar.
Soru 8
Sınıfta “Allah ve Âlem” konulu bir pano hazırlanmaktadır. Her öğrenci panoya kitabındaki bilgilerden yola çıkarak bir cümle yazacaktır. Mert kendinden emin bir şekilde “Allah evreni yarattı, sonra onu kendi hâline bıraktı.” cümlesini yazmak ister. Sümeyye bu cümleyi okuyunca durur ve panoya asılmadan önce kontrol edilmesi gerektiğini söyler. Mert “Evren kendi kurallarıyla işlemiyor mu zaten?” diye sorar. İkisi din kültürü kitabını açar ve şu hadisleri bulur:
“Her şey Allah’ın mahlûku ve mülküdür.” (Müslim, “Kader”, 10)
Hadisleri okuyan Mert, cümlesini değiştirmeye karar verir.
Soru 9
Deneme sınavının ardından bir öğrenci, Ahmet’in kopya çektiğini söyler. Söz teneffüste sınıftan sınıfa yayılır, sosyal medya gruplarına da düşer. Olayı gören kimse olmadığı hâlde herkes konuyu kesin bir bilgi gibi anlatır. Ahmet ne olduğunu anlayamaz, arkadaşlarının ondan uzaklaştığını görür ve okula gelmek istemez. Bazı öğrenciler “Telefonuna gizlice bakarsak gerçeği öğreniriz.” der. Beyza buna karşı çıkar ve arkadaşlarına şu ayeti okur:
Ertesi gün sınav gözetmeni, Ahmet’in hiçbir kural ihlali yapmadığını açıklar. Söylentiyi yayan öğrenciler yaptıklarından utanır.
Soru 10
Mustafa Amca, yıllardır iyi göremediği için kitap okuyamamakta, torunlarının yüzünü de net seçememektedir. Göz ameliyatından sonra bandajı açıldığında torununun yüzünü ilk kez net görür ve gözleri dolar. Doktora ve hemşirelere uzun uzun teşekkür eder. Hastaneden çıkarken torunu “Dede, Allah’a şükrettin mi?” diye sorar. Mustafa Amca “Elhamdülillah dedim ama yalnızca söylemekle kalmak istemiyorum. Bu gözle artık neye baktığıma da dikkat edeceğim.” der. Eve geldiğinde kitaplığından mealini alır ve torununa Mülk suresinin 23. ayetindeki şu ifadeyi okur:
Torunu, dedesinin neden “yalnızca söylemekle kalmak istemiyorum” dediğini o gün anlar.
Soru 11
Saatçi Mahmut Usta, tatilde dükkâna gelen torunu Kaan’a eski bir kol saatinin içini açıp gösterir. Küçücük çarkların birbirini döndürdüğünü izleyen Kaan, büyüteçle yakından bakar ve “Bu çarklar tesadüfen bir araya gelmiş olamaz, mutlaka bir ustası vardır.” der.
Mahmut Usta pencereyi göstererek “Peki gece ile gündüzün, mevsimlerin düzenine de aynı gözle bakabilir misin?” diye sorar. Kaan bir süre düşünür ve “Bu düzen boşuna olamaz, her şey bir amaca yönelik işliyor.” cevabını verir. Ardından dükkândaki eskimiş saatlere bakar ve başka bir düşünce ekler: “Saat de eskiyor, evren de sürekli değişiyor. Her değişen sonradan olduğuna göre evreni var eden biri olmalı.” Mahmut Usta torununun sorularından memnun olur ve saatin kapağını kapatır.
Soru 12
Büşra ile Hilal “İnsan Allah’ı Nasıl Bilir?” konulu bir ödev hazırlamaktadır. Kütüphanede buluştuklarında her biri kendi taslağını okur. Büşra, sabah namazından sonra hissettiği derin huzuru yazmaya çalışır ama cümlelerini beğenmez ve “Bunu yaşamadan tam olarak anlayamazsın.” der. Hilal ise başka bir yerden başlar: “Ben sınırlı bir varlığım ama zihnimde kusursuz bir varlık düşüncesi var. Bu düşünceyi kendim üretmiş olamam.” Büşra arkadaşının yazısını okuyunca şaşırır, çünkü Hilal hiç duygudan söz etmemiştir. İkili ödevi birleştirmeye çalışırken aynı sonuca farklı yollardan vardıklarını fark eder ve bu farkı ödevlerinin son paragrafında açıklamaya karar verir. Öğretmenleri de ödevi sınıfta okumalarını ister.